Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK), yanılma (hata) iddialarının kullanımını dürüstlük kuralı ile sınırlamıştır. Yanılan tarafın bu hakkını kötüye kullanması hukuk düzeni tarafından korunmaz. Aşağıda, konuya ilişkin temel sorular sunulan yargı kararları doğrultusunda yanıtlanmıştır.
1. Yanılan taraf, yanıldığını hangi durumlarda dürüstlük kurallarına aykırı olarak ileri süremez?
Yanılanın iptal hakkı, dürüstlük kuralına aykırı bir tablo oluşturuyorsa bu iddia kabul edilmez. "TBK. m. 34’te, TMK m. 2’de düzenlenmiş olan dürüstlük kuralı, dolayısıyla hakkın kötüye kullanılması yasağı, özel bir uygulama alanı bulmuştur. Buna göre yanılan taraf, yanıldığını dürüstlük kurallarına aykırı olarak ileri süremez." (HGK, 2018/1847 K.).
Emsal Karar
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/3154, K. 2018/1847, T. 04.12.2018 https://app.dejure.ai/dokuman/b1f30446-372d-4363-b61e-6d0c3657cc2e
2. Sözleşmenin yanılanın kastettiği anlamda kurulduğunun kabul edilmesi için karşı tarafın hangi bilgisi gereklidir?
Güven teorisi gereği, karşı taraf yanılmayı biliyor veya bilmesi gerekiyorsa, sözleşme yanılanın iradesine göre ayakta tutulabilir. "Beyan yanılması karşı tarafça biliniyor veya dürüstlük kuralına göre bilinebilecek durumda bulunuyorsa, yanılmadan söz edilemez. Zira karşı tarafın, yanılanın yanılmasını bilmesi veya bilebilecek durumda olması hâlinde sözleşme, güven teorisine göre kurulur ve artık yanılma sebebiyle iptal edilemez." (HGK, 2018/1847 K.).
Emsal Karar
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/3154, K. 2018/1847, T. 04.12.2018 https://app.dejure.ai/dokuman/b1f30446-372d-4363-b61e-6d0c3657cc2e
3. Dürüstlük kuralına aykırı yanılma iddiasının sonuçları nelerdir?
Dürüstlük kuralına aykırı bir yanılma iddiası, hakkın kötüye kullanılması olarak nitelendirilir. "Yanılan o şeydeki çıkarı çok az olduğu hâlde, sırf karşı yanı rahatsız etmek (taciz) için yanılmayı ileri süremez. Yanılanın yaptığı yanlışlığın kendi yararına olması hâlinde de hüküm aynıdır." (HGK, 2018/1847 K.). Bu tür durumlarda sözleşme geçerliliğini korur.
Emsal Karar
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/3154, K. 2018/1847, T. 04.12.2018 https://app.dejure.ai/dokuman/b1f30446-372d-4363-b61e-6d0c3657cc2e
4. Yanılmanın esaslı olup olmadığına karar verilirken dürüstlük kuralı nasıl bir rol oynar?
Dürüstlük kuralı, saik yanılmasının objektif olarak esaslı sayılıp sayılamayacağını belirleyen bir süzgeçtir. Temel yanılmasının objektif unsuru; yanlış tasavvurun sadece yanılan taraf yönünden değil, aynı zamanda makul ve doğru düşünen kişiler yönünden de sözleşmenin temeli sayılmasıdır.
Emsal Karar
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/3154, K. 2018/1847, T. 04.12.2018 https://app.dejure.ai/dokuman/b1f30446-372d-4363-b61e-6d0c3657cc2e
Sonuç
TBK m. 34 çerçevesinde; yanılma iddiası dürüstlük kuralı ile denetlenir. Yanılan tarafın menfaati ile karşı tarafın zararı arasında aşırı dengesizlik varsa veya yanılma karşı tarafı taciz amacı taşıyorsa bu iddia geçersizdir. Dürüstlük kuralı, bir saik hatasının "temel yanılması" (esaslı hata) olarak kabul edilip edilmeyeceğini belirleyen objektif ölçütü temsil eder.
KAYNAKÇA / EMSAL KARAR ATIFLARI
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/3154, K. 2018/1847, T. 04.12.2018 https://app.dejure.ai/dokuman/b1f30446-372d-4363-b61e-6d0c3657cc2e
- Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. HD, E. 2023/1487, K. 2024/1967, T. 27.12.2024 https://app.dejure.ai/dokuman/e53041a7-2532-4829-a8a6-7f7744d2f8ff
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2021/3427, K. 2021/2018, T. 18.10.2021 https://app.dejure.ai/dokuman/50292838-ebf6-4aa6-8e46-47028f36a710