Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Türk Borçlar Kanunu (TBK), yanılma (hata) nedeniyle sözleşmeyi iptal eden tarafın, eğer bu yanılmada kendi kusuru varsa, karşı tarafın uğradığı zararları gidermesini öngörür. Bu sorumluluk, sözleşme öncesi görüşmelerden doğan bir sorumluluk (culpa in contrahendo) niteliğindedir. Aşağıda, yargı kararları ışığında konuya ilişkin temel sorular yanıtlanmıştır.
1. Yanılma durumunda kusurlu olan tarafın sözleşmenin hükümsüzlüğünden doğan zararı ne ölçüde gidermesi gerekir?
Yanılmada kusurlu olan taraf, sözleşmenin geçersiz kalması nedeniyle karşı tarafın uğradığı zararı tazmin etmekle yükümlüdür. Bu zarar kural olarak menfi zarardır (sözleşmenin kurulacağına güvenilerek yapılan masraflar). "Yanılan yanılmasında kusurlu ise sözleşmenin hükümsüzlüğünden doğan zararı gidermekle yükümlüdür." (15. HD, 2018/484 K.).
Emsal Karar
- Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, E. 2016/6130, K. 2018/484, T. 08.02.2018 https://app.dejure.ai/dokuman/69659b6c-cde9-4b74-9de0-1a036a4f6ae8
2. Karşı tarafın yanılmayı bilmesi veya bilmesi gerekmesi durumunda tazminat talep edilebilir mi?
Eğer karşı taraf, beyan sahibinin yanıldığını biliyorsa veya dürüstlük kuralı gereği bilmesi gerekiyorsa, kusurlu olan yanılana karşı tazminat hakkı doğmaz. "Diğer taraf yanılmayı biliyor veya bilmesi gerekiyorsa, tazminat istenemez." (İstanbul BAM 45. HD, 2023/100 K.).
Emsal Karar
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, E. 2020/1213, K. 2023/100, T. 18.01.2023 https://app.dejure.ai/dokuman/d1e4af5d-a281-4a2c-8d81-7da2d7fcee7f
3. Hâkim, yanılma durumunda hakkaniyet gereği ne kadar ek tazminata hükmedebilir?
Kural menfi zararın tazmini olsa da, bazı durumlarda bu miktar yeterli görülmeyebilir. Bu halde hakim ek tazminata karar verebilir. "Hakim hakkaniyetin gerektirdiği durumlarda ifadan beklenen yararı aşmamak üzere daha fazla tazminata hükmedebilir." (15. HD, 2018/484 K.).
Emsal Karar
- Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, E. 2016/6130, K. 2018/484, T. 08.02.2018 https://app.dejure.ai/dokuman/69659b6c-cde9-4b74-9de0-1a036a4f6ae8
4. Yanılma nedeniyle sözleşmenin iptali halinde, yanılan tarafın kusurlu olması iptale engel midir?
Hayır, yanılan taraf kendi hatasında kusurlu olsa dahi sözleşmeyi iptal edebilir. Kusur, sadece tazminat sorumluluğunu doğurur, iptal hakkını ortadan kaldırmaz. "hataya düşen tarafın kusurlu bulunması sözleşmenin iptaline engel değildir. Ne var ki, TBK'nın 35 inci (BK'nin 26 ncı) maddesinde öngörüldüğü gibi hatayı bilmeyen veya bilecek durumda bulunmayan ve kusursuz olan karşı tarafın menfi, gerektiğinde müspet zararının ödenmesi gerekir." (1. HD, 2024/2484 K.).
Emsal Karar
- Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2023/1590, K. 2024/2484, T. 26.03.2024 https://app.dejure.ai/dokuman/899d88d0-dd6b-491a-acdf-0010930ce844
Sonuç
TBK m. 35 çerçevesinde; yanılmada kusurlu olan taraf sözleşmeyi iptal etme hakkını saklı tutar ancak karşı tarafın bu nedenle uğradığı zararları (menfi zarar) tazmin etmekle yükümlüdür. Karşı tarafın hatayı biliyor olması tazminat sorumluluğunu ortadan kaldırırken; hakimin, hakkaniyet gereği ifadan beklenen yararı (müspet zarar) geçmeyecek şekilde daha yüksek bir tazminata hükmetme yetkisi bulunmaktadır.
KAYNAKÇA / EMSAL KARAR ATIFLARI
- Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, E. 2016/6130, K. 2018/484, T. 08.02.2018
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, E. 2020/1213, K. 2023/100, T. 18.01.2023
- Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2023/1590, K. 2024/2484, T. 26.03.2024