Yardım veya Bildirim Yükümlülüğünün Yerine Getirilmemesi (TCK 98) – SORULAR VE EMSAL KARARLAR IŞIĞINDA CEVAPLAR

YARDIM VEYA BİLDİRİM YÜKÜMLÜLÜĞÜNÜN YERİNE GETİRİLMEMESİ (TCK 98) – SORULAR VE EMSAL KARARLAR IŞIĞINDA CEVAPLAR

Yardım veya bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 98. maddesinde düzenlenmiştir. Soruşturmaya veya kovuşturmaya konu olaylarda; mağdurun yaşı, hastalığı, yaralanması gibi nedenlerle kendini idare edemeyecek durumda olmasına rağmen, elverişli koşullarda dahi yardım etmeyen veya bu kişiyi yetkili makamlara/sağlık kuruluşuna bildirmeyen failin cezalandırılması söz konusudur.

Aşağıda, TCK 98. maddede düzenlenen bu suçla ilgili dört temel soruya, emsal Yargıtay kararlarından da örnekler vererek yanıt verilmektedir.

1. Yardım veya Bildirim Yükümlülüğünün Yerine Getirilmemesi Suçu Hangi Durumlarda Mahkûmiyetle Sonuçlanmaktadır?

Yardım veya bildirim yükümlülüğü, bir kimsenin [“kendisini idare edemeyecek durumda olması”] (yaşı, hastalığı, yaralanması vb. sebeplerle) hâlinde, hal ve şartların elverdiği ölçüde yardım edilmesini veya gecikmeksizin durumu ilgili makamlara bildirmeyi gerektirir. Bu yükümlülük yerine getirilmediğinde:

1. Kişinin açıkça yardıma muhtaç olduğu ve failin bu durumu fark edebilecek durumda bulunması,
2. Yardım veya bildirim imkânının gerçekçi biçimde mevcut olması (hal ve koşulların elverdiği ölçü),
3. Failin “yardım etmemesi veya yetkili makamlara/sağlık kuruluşuna bildirimde bulunmaması” nedeniyle cezalandırılmasına engel bir hukuka uygunluk sebebinin olmaması

hâllerinde mahkûmiyet kararı verilir. Örneğin, bir kişinin ağır yaralı hâlde yardım talep etmesine rağmen ambulans çağırmak veya polisi haberdar etmek yerine olay yerinden uzaklaşan fail hakkında, bu yükümlülüğü kasıtlı şekilde yerine getirmemek söz konusu olur ve TCK 98’den mahkûmiyet doğabilir.

Emsal Karar
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2017/1046, K. 2021/298, T. 22.06.2021 (https://app.dejure.ai/dokuman/524b1a00-7a9e-4353-9bdd-66ebc2049112) kararında; kendini idare edemeyecek şekilde yaralı olan mağdurun yardım talep etmesine rağmen failin uzun süre yardım veya bildirimde bulunmamasının, TCK 98’deki suçun oluşumu için yeterli olduğu belirtilmiştir.

2. Yardım veya Bildirim Yükümlülüğünün Yerine Getirilmemesi Suçunda Hangi Tür Cezalar Verilmektedir ve Cezaların Kapsamı Nedir?

TCK 98. madde, iki temel cezalandırma rejimi öngörmektedir:

1. TCK 98/1 (Temel Şekil)

   • Yaşı, hastalığı veya yaralanması dolayısıyla kendini idare edemeyecek durumda olan kimseye, hal ve koşulların elverdiği ölçüde yardım etmemek veya durumu yetkili makamlara bildirmemek.
   • Üç aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası öngörülmüştür.

2. TCK 98/2 (Ölüme Neden Olma Hâli)

   • Yardım veya bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi dolayısıyla mağdurun ölmesi.
   • Bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür.

Emsal Karar
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2019/13594, K. 2020/4184, T. 01.07.2020 (https://app.dejure.ai/dokuman/f8fd6b15-3b38-43aa-8012-c300607f5f70) ilâmında, failin yardıma muhtaç kişiyi görmesine rağmen gerekli bildirim veya müdahaleyi sağlamaması sonucu temel (TCK 98/1) maddesi uyarınca mahkûmiyet verildiği, ceza alt sınırından uzaklaşılarak hüküm kurulabileceği vurgulanmıştır.

3. Yardım veya Bildirim Yükümlülüğünün Yerine Getirilmemesi Suçunda, Olayın Ölümle Sonuçlanması Durumunda Ceza Miktarı Nasıl Değişmektedir?

TCK 98/2 uyarınca, eğer mağdurun ölümü, failin yardımı veya bildirimi kasıtlı biçimde yapmaması sonucu gerçekleşmiş ise ceza 1 yıldan 3 yıla kadar hapis şeklinde ağırlaşır.

• Failin eylem ve ihmali davranışı ile mağdurun ölümü arasında illiyet bağı bulunmalı,
• Fail, öngörülebilir şekilde ölüm ihtimalinin var olduğunu bilir halde hareketsiz kalmalıdır.

Emsal Karar
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2022/577, K. 2022/3051, T. 20.04.2022 (https://app.dejure.ai/dokuman/adde1c73-ab42-41fc-a385-704348e85034) kararında; mağdurun yaralanmadan bir süre sonra, sağlık ekibine haber verilmemesi sebebiyle öldüğü saptanmış, mahkemece TCK 98/2 fıkrası uygulanarak “ölüme neden olma” nedeniyle ceza tayin edildiği görülmüştür.

4. Mahkeme Kararlarında Yardım Etme Yükümlülüğünün Kapsamı ve Sınırları (Hal ve Koşullar) Nasıl Değerlendirilmektedir?

Yardım veya bildirim yükümlülüğü, “hal ve koşulların elverdiği ölçüde” ibaresi ile sınırlıdır. Mahkeme, failin gerçekten yardım edebilecek veya bildirimde bulunabilecek bir imkânının olup olmadığını tartışır:

• Failin olanakları (telefonla ambulans çağırma, en yakın sağlık kuruluşuna götürme vb.),
• Yardımın makul bir risk oluşturmaması,
• Failin, mağdurun durumunu fark edip edemeyecek konumda olup olmaması,
• Failin kast veya olası kastla hareket etmesi halinde eylemin kasten öldürme kapsamında da değerlendirilebileceği, ancak ortada böyle bir kast yoksa TCK 98’e dönüleceği

gibi hususlar göz önüne alınmaktadır.

Emsal Karar
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2022/9641, K. 2022/3051, T. 20.04.2022 (https://app.dejure.ai/dokuman/adde1c73-ab42-41fc-a385-704348e85034) sayılı kararda, sanığın fiilen ve kolayca yardım edebilecek durumda olmasına rağmen hiçbir girişimde bulunmadığı, mağdurun ağır yaralı olarak kaldığı ve bu nedenle öldüğü durumun, TCK 98 çerçevesinde değerlendirileceği, mahkemenin de failin gerçekçi yardıma elverişli olup olmadığına baktığı ifade edilmiştir.

Sonuç

1. TCK 98/1 (Basit Şekil): Yardıma muhtaç kişiye yardım etmemek veya bildirimde bulunmamak hâlinde üç aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası öngörülür.
2. TCK 98/2 (Ölümle Sonuçlanma): Yardım veya bildirim yapılmaması sonucu mağdurun ölmesi hâlinde ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir.
3. Mahkeme kararlarında, failin somut koşullarda gerçekten yardım veya bildirimi gerçekleştirme imkânı olup olmadığı, mağdurun yardıma ne derecede muhtaç durumda olduğu ve ölüm hâlinde illiyet bağı gibi hususlar ayrıntılı irdelenmektedir.

Bu kapsamda, yardıma muhtaç bir kişiye bilerek ve isteyerek yardım etmemek ya da durumu gecikmeden ilgili birimlere (polis, ambulans, sağlık kuruluşları, vb.) bildirmemek, Yargıtay içtihatlarında da vurgulandığı üzere, TCK 98’de öngörülen yardım veya bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi suçunu oluşturmaktadır. Olayın ölümle sonuçlanması durumunda ise ceza, bir yıldan üç yıla kadar hapis olarak belirlenir ve failin yardım ya da bildirim imkânının bulunup bulunmadığı, hal ve koşulların bu yardımı yapmaya elverişli olup olmadığına bakılarak mahkûmiyet kararı verilir.