Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
YARDIM ETME SUÇU: TCK m. 39 HÜKÜMLERİ IŞIĞINDA DEĞERLENDİRME
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 39. maddesinde düzenlenen “yardım etme” kavramı, bir kişinin başkasının işlediği veya işlemeye teşebbüs ettiği bir suça katılım şekillerinden biridir. Aşağıda, “yardım etme” fiilinin hangi eylemleri kapsadığı, ceza belirleme kriterleri, suçun hangi aşamalarında sorumluluk doğduğu ve iştirak (müşterek faillik/azmettirme) ile yardım etme arasındaki farklılıklar, Yargıtay kararlarından örneklerle değerlendirilmektedir.
1) “Yardım etme” kapsamında hangi eylemler suç teşkil eder?
TCK m. 39/2’de, hangi fiillerin “yardım etme” kapsamında değerlendirilerek cezalandırılacağı açıkça sayılmıştır. Buna göre bir kişi aşağıdaki hâllerde “yardım eden” sıfatıyla sorumlu olur:
- Suç işlemeye teşvik etmek veya suç işleme kararını kuvvetlendirmek,
- Fiilin işlenmesinden sonra yardımda bulunacağını vaat etmek,
- Suçun nasıl işleneceği hususunda yol göstermek veya fiilin işlenmesinde kullanılan araçları sağlamak,
- Suç işlenmeden önce veya işlenmesi sırasında, suça maddi veya manevi yardım ederek icrasını kolaylaştırmak.
Bu eylemlerden herhangi biriyle suçun işlenmesine katkı sağlamak, failin doğrudan fail veya azmettiren olmasını gerektirmeden, TCK 39. madde uyarınca “yardım eden” sıfatıyla cezai sorumluluk doğurur.
Emsal Karar
- Yargıtay 16. Ceza Dairesi, E. 2020/289 K. 2020/4372 T. 24.09.2020
Karar metni için bağlantı
2) Yardım eden kişiye verilecek ceza hangi durumlarda ve nasıl belirlenir?
Yardım edenin cezası, TCK m. 39/1 kapsamında, “suçun kanuni cezası”ndan belirli oranda indirim yapılarak hükmolunur. Kanun, müebbet hapis gerektiren suçlarda 10 ila 15 yıl, ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda 15 ila 20 yıl olarak üst ve alt sınırı belirler. Diğer suçlarda ise failin alacağı ceza, yarısı oranında indirilir; ancak 8 yılı geçemeyeceği hükme bağlanmıştır.
Ayrıca suçun temel cezası belirlendikten sonra, failin yardım eden konumunda olduğu saptandığında hakimin, meydana gelen neticeyi ve yardım fiilinin boyutunu gözeterek, orantılı bir indirim yapması esastır.
Emsal Karar
- Yargıtay 3. Ceza Dairesi, E. 2022/24163 K. 2022/7549 T. 09.11.2022
Karar metni için bağlantı
Bu kararda, ağırlaştırılmış müebbet ve müebbet hapis gerektiren suçlarda yardım edenin alacağı cezanın 15-20 yıl veya 10-15 yıl aralığında tayin edileceği, diğer suçlarda yarı oranda indirim yapılacağı belirtilmiştir.
3) Yardım etme eylemi, suçun hangi aşamasında gerçekleşirse sorumluluk doğurur?
Yardım etme, suçun “icra hareketleri” başlamadan önce veya icrası sırasında gerçekleşebilir. Hatta TCK 39/2 uyarınca fiilin işlenmesinden sonra yardımda bulunulacağına dair vaat etmek de yardım etme kapsamına girer. Burada esas olan, suç işleme kastının failde mevcut olması ve yardıma ilişkin fiilin suçun işlenmesine katkı sağlayacak bir nitelik taşımasıdır.
Özellikle maddenin “suçun işlenmesinden önce veya işlenmesi sırasında yardımda bulunarak icrasını kolaylaştırmak” hükmü, suça başlanmadan hemen önce veya suç esnasında sunulan maddi/manevi desteğin, failin sorumluluğundan ayrı olarak “yardım eden” sıfatıyla cezalandırılmasını öngörür.
Emsal Karar
- Yargıtay 16. Ceza Dairesi, E. 2017/609 K. 2017/3617 T. 12.09.2017
Karar metni için bağlantı
Kararda, suç işlenmeden önce verilen talimatlar veya suç sırasında sağlanan destek sonucunda failin eyleminin kolaylaştırıldığı tespit edilirse sorumluluğun doğacağı ifade edilmiştir.
4) İştirak ile yardım etme arasındaki farklar nelerdir?
- İştirak (Faillik veya Müşterek Faillik): Suçun kanuni tanımında yer alan fiilin birlikte gerçekleştirilmesi veya icra hareketleri üzerinde “doğrudan hâkimiyet” kurulması söz konusudur. Müşterek faillikte, tüm failler suç üzerinde eşit düzeyde yetki ve hâkimiyet kurarlar.
- Yardım Etme: Failin eylemi üzerinde doğrudan hâkimiyet yoktur; yalnızca manevi veya maddi destekle suçu kolaylaştırma durumu vardır. Bu nedenle “yardım eden”, fiilin tam cezası yerine, TCK 39’da belirlenen oranda indirim uygulanmak suretiyle cezalandırılır.
Özetle müşterek fail, suçun icra hareketlerine “doğrudan katılan” veya icrayı fiilen yöneten kimsedir; yardım eden ise, suç fiilini işlemeden önce veya işlenirken “destek” sunan fakat doğrudan icra yetkisini elinde bulundurmayan kimsedir.
Emsal Karar
- Yargıtay 6. Ceza Dairesi, E. 2013/26606 K. 2016/1535 T. 29.02.2016
Karar metni için bağlantı
Kararda yardım edenin, fiil üzerinde doğrudan hâkimiyeti bulunmaması nedeniyle müşterek failden ayrıldığı, bu nedenle cezada ayrı bir indirim oranı düzenlendiği belirtilmiştir.
Sonuç
- Yardım Etme Kapsamı: TCK 39’da yer alan maddi ve manevi katkılar (suç işlemeye teşvik, karar kuvvetlendirme, araç sağlama vb.) “yardım etme” sayılır.
- Ceza Miktarı: Yardım etme durumunda, ağırlaştırılmış müebbet veya müebbet gerektiren suçlarda cezanın yıl aralığı sabitlenir (15-20 yıl, 10-15 yıl), diğer suçlarda ceza yarı oranda indirilir ve üst sınır 8 yıldır.
- Suçun Aşaması: Suç öncesinde veya icrası esnasında maddi-manevi destek vererek eylemin kolaylaştırılması, “yardım etme” sorumluluğu doğurur.
- İştirak Farkı: Müşterek failler, suç üzerinde birlikte hâkimiyet kuran kişilerdir; yardım eden ise, sadece destek sağlayan ama fiili doğrudan gerçekleştirmeyen kimsedir.
Kanun koyucu, bu ayrımla “suç üzerinde hâkimiyet kurma derecesine” göre daha adil bir cezalandırma sağlamayı amaçlamıştır.
(Bu makalede yer alan bilgiler örnek Yargıtay kararlarından derlenmiştir ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut bir olaya ilişkin hukuki değerlendirme için uzman görüşü alınması tavsiye edilir.)