Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Yatay İşbirliği Anlaşmaları ve Fiyat Tespiti: Temel Hususlar ve Sonuçları
Yatay işbirliği anlaşmaları, aynı üretim veya dağıtım seviyesinde faaliyet gösteren rakip teşebbüslerin bir araya gelerek, rekabet koşullarını etkileyecek şekilde işbirliğine gitmelerini ifade etmektedir. Bu tür anlaşmaların en kritik örneklerinden biri de fiyat tespitidir. Rekabet hukuku bakımından fiyat tespiti, rakipler arasında ücretlerin, maliyet unsurlarının veya kar oranlarının birlikte saptanması yoluyla piyasa dinamiklerine yapay müdahalede bulunulması anlamına gelmektedir.
1. Yatay İşbirliği Anlaşmaları Kapsamında Fiyat Tespiti Ne Anlama Gelir?
Yatay işbirliği anlaşmaları; “Yatay İşbirliği Anlaşmaları Hakkında Kılavuz” ve 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde değerlendirilir. Özellikle rakip teşebbüsler arasında fiyat koordinasyonunu konu alan anlaşmalar, fiyat tespiti şeklinde tanımlanır ve şu şekilde görülür:
- Satış veya alış fiyatlarını birlikte belirleme: Rakiplerin kendi bağımsız fiyatlama politikaları yerine ortak bir taban/tavan fiyat uygulaması yapması,
- Maliyet, kâr veya diğer fiyat unsurlarını paylaşarak rekabeti engelleme: Rakiplerin maliyet kalemlerini veya olası kâr aralıklarını ortak kararlarla sabitlemesi.
Bu tür anlaşmalar, rekabetin en önemli unsurlarından biri olan fiyat rekabetini ortadan kaldırarak, piyasada tüketicilerin daha uygun fiyatlardan yararlanma imkanına engel olur.
Atıf:
- Rekabet Kurulu, K. 21-17/209-87 T. 25.03.2021
Karar metni için
“…Fiyat tespiti, rakipler arasındaki ticarileştirme anlaşmalarından kaynaklanan ciddi rekabet sorunlarından biridir…”
2. Bu Tür Yatay İşbirliklerinin Tüketici Refahı Üzerindeki Olumsuz Etkileri Nelerdir?
Fiyat tespiti anlaşmaları, tüketici refahını doğrudan ve olumsuz etkileyen en ağır rekabet ihlallerinden biri olarak kabul edilir.
- Fiyatların Rekabetçi Seviyenin Üzerine Çıkması: Anlaşma sayesinde yapay biçimde yükseltilen fiyatlar, tüketicilerin aynı mal veya hizmet için daha fazla ödemesine yol açar.
- Ürün ve Hizmet Kalitesinin Zayıflaması: Üreticilerin veya satıcıların fiyat rekabeti baskısı hissetmemesi, inovasyon ve kalite rekabetini de azaltabilir.
- Seçeneklerin Azalması: Alternatif fiyat aralığı veya farklı teklifler ortadan kalktığı için tüketiciler, gerçekte daha çok sayıda seçenek olmasına rağmen tekdüze bir fiyatla karşı karşıya kalır.
Atıf:
- Rekabet Kurulu, K. 20-15/215-107 T. 19.03.2020
Karar metni için
“…fiyatların rekabetçi seviyenin üzerine çıkması tüketiciler ve toplumsal refah açısından zararlıdır…”
3. Mahkemeler ve Kurullar Hangi Yasal Düzenlemelere ve Kılavuzlara Başvurmaktadır?
Yatay işbirlikleri ve özellikle fiyat tespiti iddialarını incelerken Rekabet Kurulu ve idari yargı organları şu başlıca düzenlemelere başvurur:
-
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. Maddesi
- Rakipler arasında fiyat, üretim veya bölge paylaşımı gibi rekabeti kısıtlayıcı her türlü anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği kararları yasaktır.
-
Yatay İşbirliği Anlaşmaları Hakkında Kılavuz
- Bilgi paylaşımı, ortak pazarlama, ortak satın alma veya satış gibi yatay işbirliği biçimlerinin nasıl değerlendirileceği, hangi durumlarda rekabeti ciddi ölçüde kısıtlayıcı sayılacağına dair detaylı açıklamalar içerir.
-
Muafiyetin Genel Esaslarına İlişkin Kılavuz
- Bazı anlaşmaların 4054 sayılı Kanun madde 5 kapsamında muafiyet elde edip edemeyeceğini değerlendirirken kullanılan ölçütler (tüketici yararı, zorunluluk, rekabetin ortadan kalkmaması vb.).
-
Rekabet Kurulu Tebliğleri (Örn. Ceza Yönetmeliği, Menfi Tespit ve Muafiyet Tebliğleri)
- Kartel tanımı, ihlale verilecek idari para cezaları, anlaşmanın türüne göre ceza oranları gibi usul ve esaslar.
Atıf:
- Rekabet Kurulu, K. 21-23/274-120 T. 26.04.2021
Karar metni için
“…Yatay İşbirliği Anlaşmaları Hakkında Kılavuz’un ilgili hükümlerine başvurulmak suretiyle fiyat tespiti konusu değerlendirilmiştir…”
4. Fiyat Tespiti Yoluyla Rekabetin Olumsuz Etkilenmesi Ne Gibi Sonuçlar Doğurur?
- İdari Para Cezaları ve Yaptırımlar: Rekabet Kurulu, fiyat tespiti içeren kartelleri en ağır rekabet ihlalleri arasında sınıflandırır. İhlale katılan teşebbüsler, cirolarının belli bir oranına kadar idari para cezasına çarptırılabilir.
- Tazminat Davaları: Rekabet ihlali nedeniyle zarara uğrayan gerçek veya tüzel kişiler, uğradıkları zararın üç katına kadar tazminat davası açabilir (4054 sayılı Kanun m. 58).
- İtibar Kaybı ve Piyasadan Dışlanma: Fiyat tespiti yapan teşebbüslerin, ihlalin ortaya çıkmasıyla birlikte hem itibar hem de pazar güvenilirliği ağır darbe alır.
Atıf:
- Rekabet Kurulu, K. 21-11/155-64 T. 04.03.2021
Karar metni için
“…Fiyat tespiti anlaşmalarının kartel niteliği taşıdığı ve tarafların ağır idari para cezalarına muhatap olduğu…”
Sonuç
Yatay işbirliği anlaşmaları kapsamında fiyat tespiti, piyasalardaki rekabet baskısını ortadan kaldırarak tüketicilerin aleyhine sonuçlar doğurur. Bu tür anlaşmalar, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde genellikle “amaç bakımından rekabeti kısıtlayıcı” sayılır ve yaptırımlar bakımından en ağır ihlallerden biri kabul edilir. Hem Rekabet Kurulu hem de yargı organları, “Yatay İşbirliği Anlaşmaları Hakkında Kılavuz” gibi düzenlemeleri esas alarak inceleme yapar ve ihlalin varlığını tespit etmeleri hâlinde yüksek idari para cezaları uygulanabilmektedir. Dolayısıyla teşebbüslerin fiyatlama kararlarını bağımsız şekilde almaları, rekabetin ve tüketici refahının korunması bakımından büyük önem taşımaktadır.