Yurt Dışı Hizmet Borçlanması: Sorular ve Emsal Kararlar

Yurt Dışı Hizmet Borçlanması: Sorular ve Emsal Kararlar

Yazıda yurt dışında geçen hizmet sürelerinin Türkiye’de borçlanılmasına ilişkin dört temel soruya cevaplar ve ilgili mahkeme kararlarına atıflar yer almaktadır.

1. Yurt dışı hizmet borçlanması yapabilmek için Türkiye’de daha önce sigortalı olmak gerekiyor mu?

Hayır. Yurt dışı borçlanması için Türkiye’de önceden sigortalı (4/a, 4/b veya 4/c kapsamında) olma zorunluluğu yoktur.
Anayasa Mahkemesi, E. 2019/94 K. 2022/32 T. 24.03.2022
https://app.dejure.ai/dokuman/dd0a3685-b144-4158-bd07-30ff6d475bc1
Bu kararda, “Yurt içi hizmet borçlanmasından farklı olarak yurt dışı hizmet borçlanması yapılabilmesi için Türkiye’de daha önce herhangi bir sigortalılık statüsünde çalışılmış olması gerekmemektedir.” ifadesine vurgu yapılmıştır. Dolayısıyla, Türk vatandaşı olarak yurt dışında çalışılan süreleri borçlanabilmek için Türkiye’de geçmişte sigortalı olunması şartı aranmaz.

2. Yurt dışı hizmet borçlanmasında hangi süreler borçlanılabilir ve borçlanma süresi nasıl hesaplanır?

Borçlanılabilecek Süreler:

• Yurt dışında geçen ve belgelendirilebilen sigortalı (çalışma) süreleri,
• Bu sigortalı süreler arasında veya sonunda, her birinde bir yıla kadar olan işsizlik süreleri,
• Ev kadını olarak geçirilen ve yine belgelendirilen süreler de borçlanma kapsamına alınabilir.

Sürelerin Hesaplanması:

• 1 yıl = 360 gün, 1 ay = 30 gün hesabı yapılır.
• Kısmi borçlanma talebinde bulunanların, gün/ay/yıl olarak hangi dönemleri borçlanacaklarını net şekilde belirtmesi gerekir.
• Borçlanılan gün sayısının primleri ödendikten sonra, bu günler “Türkiye’de geçmiş” gibi değerlendirilir.

Aynı kararda (bkz. Anayasa Mahkemesi, E. 2019/94 K. 2022/32 T. 24.03.2022)
https://app.dejure.ai/dokuman/dd0a3685-b144-4158-bd07-30ff6d475bc1
“Yurt dışında geçen ve belgelendirilen sigortalılık süreleriyle ev kadını olarak geçirilen sürelerin de borçlanma kapsamına girdiği” ifade edilmiştir.

3. Yurt dışı hizmet borçlanması hangi kanun ve yönetmeliklerle düzenlenmiştir?

1. 3201 sayılı Kanun (Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun)

   • Yurt dışında Türk vatandaşı olarak geçirilen sürelerin, Türkiye’de emekliliğe esas hizmet olarak nasıl dikkate alınacağı bu Kanun’da belirlenir.

2. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu

   • Borçlanılan sürelerin hangi sigortalılık statüsünde değerlendirileceği (4/a, 4/b vb.) hususları 5510 sayılı Kanun ile uyumlu yürütülür.

3. Yurt Dışında Geçen Sürelerin Borçlandırılması ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik (06.11.2008 tarih ve 27046 sayılı Resmî Gazete)

   • Başvuru usulü, borçlanma kapsamındaki belgeler, kısmi borçlanma gibi hususlar bu Yönetmelik ile düzenlenmiştir.

Emsal Karar Örneği:
Danıştay 12. Daire, E. 2018/5299 K. 2022/1519 T. 30.03.2022
https://app.dejure.ai/dokuman/7469627e-9bfe-4e06-864c-6fe817263574
Kararda, 3201 sayılı Kanun ve Yurt Dışında Geçen Sürelerin Borçlandırılması ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik’in uygulanışına değinilmiş; 5510 sayılı Kanun’la bağlantılı olarak borçlanılan sürelerin hangi sigortalılık haline (4/a, 4/b vb.) sayılacağı açıklanmıştır.

4. Yurt dışı hizmet borçlanması sigortalılık başlangıç tarihini nasıl etkiler?

Yurt dışı borçlanması yapıldığında, borçlanılan gün sayısı kadar sigortalılık başlangıç tarihi geriye götürülür. Yani kişinin Türkiye’deki sigortalılık başlangıcı, borçlanmayla elde edilen günler kadar erken bir tarihe çekilir.
Önemli Noktalar:

• Eğer kişinin Türkiye’de daha önce sigortalı çalışması yoksa, borç tutarını tamamen ödediği tarihten geriye doğru günler işletilir.
• Türkiye’de sigortalılığı bulunanlar ise, en son sigortalılık statüsü üzerinden borçlanır ve yine borçlandıkları gün sayısı kadar erken başlangıç elde edebilirler.

Emsal Karar Örneği:
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2023/1527 K. 2023/3813 T. 06.04.2023
https://app.dejure.ai/dokuman/a7192b1b-4d40-40f6-a610-6953ba7bcaf1
Burada, “yurt dışı hizmet borçlanmasına ait sürelerin 5510 sayılı Kanun uyarınca sigortalının başlangıç tarihini borçlanılan gün sayısı kadar geriye götüreceği” açıkça belirtilmiştir.

Sonuç

• Türkiye’de Daha Önce Sigortalı Olmak: Gerekmez.
• Borçlanılacak Süreler: Yurt dışında geçirilen çalışma, ev kadını veya belirli işsizlik süreleri (her işsizlik devresi için max. 1 yıl).
• Hukuki Dayanak: 3201 sayılı Kanun ve bu Kanun’a dayanılarak çıkarılan yönetmelik esas alınır; 5510 sayılı Kanun’la bağlantılı değerlendirilir.
• Sigortalılık Başlangıcı: Borçlanılan gün kadar geriye çekilir. Bu sayede emeklilik şartları daha erken sağlanabilir.

Bu şekilde, yurt dışında çalışmış veya ev kadını olarak bulunmuş Türk vatandaşları, 3201 sayılı Kanun kapsamındaki borçlanma hakkı sayesinde Türkiye’de emekliliğe hak kazanabilir; yaşlılık aylığı vb. sosyal güvenlik haklarından yararlanabilirler.